นอนกัดฟันเกิดจากอะไร? อันตรายไหม และแก้ยังไง

มีคนข้าง ๆ บอกว่าคุณ กัดฟันตอนนอน หรือเปล่า? บางคนไม่เคยได้ยินเสียงตัวเอง แต่ตื่นมาพร้อมอาการเมื่อยกราม ปวดขมับ หรือเสียวฟัน อาการเหล่านี้อาจเกี่ยวข้องกับการนอนกัดฟัน แต่ก็เกิดจากสาเหตุอื่นได้เช่นกัน จึงไม่ควรวินิจฉัยจากเสียงหรืออาการอย่างใดอย่างหนึ่งเพียงลำพัง

การนอนกัดฟันพบได้หลายระดับ ตั้งแต่เกิดเป็นครั้งคราวโดยไม่มีอาการ ไปจนถึงกัดแรงซ้ำ ๆ จนฟันและกล้ามเนื้อขากรรไกรมีปัญหา บทความนี้อธิบายว่าภาวะนี้คืออะไร มีปัจจัยใดเกี่ยวข้องบ้าง วิธีดูแลที่ช่วยปกป้องฟัน และเมื่อไรควรขอคำแนะนำจากทันตแพทย์หรือแพทย์

ข้อควรทราบ: เนื้อหานี้ให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือคำแนะนำเฉพาะบุคคล หากมีอาการปวด ฟันแตก หรือขากรรไกรขยับลำบาก ควรพบทันตแพทย์ หากสงสัยว่ายามีส่วนเกี่ยวข้อง อย่าหยุดหรือลดขนาดยาเอง ให้ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรผู้สั่งยา

นอนกัดฟันคืออะไร และต่างจากกัดฟันตอนตื่นอย่างไร

การนอนกัดฟัน หรือ sleep bruxism คือการทำงานของกล้ามเนื้อบดเคี้ยวขณะหลับ ซึ่งอาจทำให้ฟันขบแน่นหรือบดไปมาโดยไม่รู้ตัว บางคนมีเสียงเสียดสีจนคนข้างเตียงได้ยิน แต่บางคนเพียงกัดฟันแน่นโดยไม่มีเสียง การไม่ได้ยินเสียงจึงไม่ได้แปลว่าไม่มีอาการ 1 2

ส่วน การขบหรือกัดฟันตอนตื่น เป็นพฤติกรรมที่เกิดขณะรู้ตัว เช่น เผลอกัดฟันแน่นเวลาเครียดหรือจดจ่อกับงาน บางคนอาจเกร็งขากรรไกรโดยไม่ได้บดฟัน ทั้งสองแบบอาจเกิดร่วมกันได้ แต่การรู้ตัวว่ากำลังกัดฟันระหว่างวันเปิดโอกาสให้ผ่อนกรามและสังเกตตัวกระตุ้นได้มากกว่า 5

การกัดฟันเป็นครั้งคราวโดยไม่มีอาการหรือความเสียหายไม่ได้หมายความว่าจะต้องรักษาทุกคน หากมีอาการซ้ำหรือมีร่องรอยความเสียหาย ทันตแพทย์จะพิจารณาประวัติ ตรวจฟัน กล้ามเนื้อ และข้อต่อขากรรไกรประกอบกัน รอยสึกบนฟันเพียงอย่างเดียวก็อาจมีสาเหตุอื่น จึงไม่ใช่หลักฐานยืนยันการนอนกัดฟันได้ด้วยตัวเอง 2

นอนกัดฟันเกิดจากอะไร

ยังไม่มีสาเหตุเดียวที่อธิบายการนอนกัดฟันได้ในทุกคน ข้อมูลทางทันตกรรมชี้ว่ามีหลายปัจจัยที่อาจเกี่ยวข้อง เช่น ความเครียดและความวิตกกังวล คุณภาพการนอน พันธุกรรม และการทำงานของระบบประสาท การมีฟันสบกันไม่พอดีไม่ได้แปลว่าเป็นต้นเหตุเสมอไป และไม่ควรรีบแก้การสบฟันโดยไม่มีการตรวจจากทันตแพทย์ 1 2

คาเฟอีนช่วงใกล้เข้านอนและการดื่มแอลกอฮอล์อาจรบกวนคุณภาพการนอนหรือสัมพันธ์กับอาการในบางคน การลดสิ่งที่สังเกตว่ากระตุ้นอาการอาจช่วยดูแลการนอนได้ แต่ไม่ใช่วิธีรับประกันว่าจะหยุดกัดฟันได้ทั้งหมด ความเครียดอาจทำให้บางคนขบฟันแน่นขึ้น โดยเฉพาะระหว่างวัน หากคิดวนหรือกังวลก่อนนอนร่วมด้วย อาจอ่านแนวทางในบทความหยุดคิดมากก่อนนอนควบคู่กันได้ โดยเข้าใจว่านั่นเป็นการดูแลความเครียดและการนอน ไม่ใช่การรักษาการนอนกัดฟันโดยตรง

ยาบางชนิดที่มีผลต่อสารสื่อประสาท โดยเฉพาะยาต้านซึมเศร้าบางกลุ่ม มีรายงานความสัมพันธ์กับอาการกัดฟัน แต่ข้อมูลดังกล่าวไม่ได้ยืนยันว่าเป็นสาเหตุในผู้ใช้ยาทุกคน หากเริ่มกัดฟันหลังเริ่มยา หรือหลังปรับยา ควรแจ้งผู้สั่งยาเพื่อประเมินทางเลือก อย่าหยุดยา ลดขนาดยา หรือเปลี่ยนเวลาใช้ยาเอง 2 6

บางคนมีการนอนกัดฟันร่วมกับความผิดปกติในการนอนอื่น เช่น ภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น แต่การกัดฟันอย่างเดียวไม่ได้บอกว่ามีภาวะนั้น และไม่ควรสรุปว่าภาวะหนึ่งเป็นสาเหตุของอีกภาวะ หากมีเสียงกรนดัง คนใกล้ชิดสังเกตว่าหยุดหายใจ หรือรู้สึกง่วงมากตอนกลางวัน ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินเรื่องการนอนแยกต่างหาก 1 4

อาการและผลกระทบที่ควรสังเกต

คนที่นอนกัดฟันอาจตื่นมารู้สึกเมื่อยหรือตึงบริเวณแก้ม หน้าหู หรือขากรรไกร บางคนปวดขมับ ปวดศีรษะตอนเช้า หรือมีอาการเจ็บเมื่อเคี้ยว หากกัดแรงหรือเกิดบ่อย ฟันอาจสึก เสียว ร้าว บิ่น หรือทำให้วัสดุอุดฟันและงานบูรณะเสียหายได้ 1 2

สัญญาณที่คนทั่วไปสังเกตได้มีหลายแบบ เช่น

• คนที่นอนด้วยได้ยินเสียงบดฟัน หรือบอกว่าขากรรไกรเกร็งระหว่างหลับ
• เมื่อตื่นมีอาการเมื่อยกราม ปวดบริเวณขมับ หรือขยับปากแล้วติดขัด
• ฟันเสียว ฟันบิ่น ฟันร้าว หรือวัสดุอุดฟันเสียหายโดยไม่ทราบสาเหตุ

อาการเหล่านี้ไม่ได้ยืนยันว่าการนอนกัดฟันเป็นสาเหตุเดียว เช่น ปวดกรามและปวดศีรษะอาจมาจากปัญหากล้ามเนื้อหรือข้อต่อขากรรไกรอย่างอื่น ส่วนฟันสึกอาจเกิดจากการแปรงฟันแรงหรือกรดจากอาหารด้วย หากอาการรบกวนหรือเกิดซ้ำ ให้ทันตแพทย์ตรวจเพื่อแยกสาเหตุและประเมินความเสียหาย 5

เมื่อไรควรพบทันตแพทย์หรือแพทย์

ควรนัดพบทันตแพทย์เมื่อปวดกรามหรือขมับซ้ำ ๆ ฟันเสียวหรือสึกมากขึ้น มีฟันบิ่นหรือร้าว อ้าปากหรือเคี้ยวลำบาก หรือคนข้าง ๆ สังเกตเสียงกัดฟันเป็นประจำ ทันตแพทย์จะตรวจฟันและระบบบดเคี้ยว แล้วพิจารณาว่าต้องเฝ้าระวัง ป้องกันความเสียหาย หรือดูแลอาการอย่างไร 1 2

ก่อนไปตรวจ ลองจดว่าอาการเมื่อยกรามหรือปวดขมับเกิดตอนตื่นนอนหรือช่วงเวลาใด มีคนได้ยินเสียงกัดฟันหรือไม่ และเริ่มมีอาการใกล้กับช่วงเริ่มหรือปรับยาใดหรือเปล่า ข้อมูลนี้ช่วยให้ทันตแพทย์ซักประวัติได้ตรงขึ้น แต่ใช้ยืนยันการนอนกัดฟันด้วยตัวเองไม่ได้ 2 6

หากมีกรนดังเป็นประจำ มีคนเห็นว่าหยุดหายใจหรือสะดุ้งเฮือกขณะหลับ หรือง่วงมากในเวลากลางวัน ควรปรึกษาแพทย์เรื่องความผิดปกติของการนอนร่วมด้วย การตรวจการนอนหลับไม่ได้จำเป็นกับทุกคนที่กัดฟัน แพทย์จะพิจารณาเมื่อมีอาการชวนสงสัยภาวะอื่น เช่น ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ 4

นอนกัดฟันแก้ยังไง: ดูแลฟันและลดปัจจัยที่เกี่ยวข้อง

แนวทางดูแลขึ้นกับอาการและความเสียหายที่พบ ปัจจุบันไม่มีวิธีเดียวที่รับประกันว่าจะหยุดการนอนกัดฟันได้ทั้งหมด เป้าหมายที่ทำได้คือปกป้องฟัน บรรเทาอาการ และดูแลปัจจัยร่วมที่เหมาะกับแต่ละคน 1 2

เฝือกสบฟันช่วยอะไร และแบบไหนเหมาะกับใคร

เฝือกสบฟัน เป็นอุปกรณ์ที่ทันตแพทย์ประเมินและปรับให้เหมาะกับช่องปาก เพื่อช่วยกระจายแรงและป้องกันฟันสึกหรือเสียหายเพิ่มเติม ไม่ได้ทำให้ทุกคนหยุดกัดฟัน และไม่ได้ใช้แทนการตรวจหาสาเหตุ ปัจจุบันมีทั้งแบบนิ่มและแบบแข็ง ซึ่งเหมาะกับสถานการณ์ต่างกัน ราคาและเงื่อนไขการเบิกจ่ายขึ้นอยู่กับชนิดอุปกรณ์และสถานพยาบาล จึงควรให้ทันตแพทย์เป็นผู้เลือกและสอบถามค่าใช้จ่ายก่อนตัดสินใจ ไม่ควรซื้อแบบสำเร็จรูปหรืออุปกรณ์แข็งมาใส่เองโดยไม่ประเมิน หากใส่แล้วเจ็บหรือรู้สึกว่าการสบฟันเปลี่ยน ควรหยุดใช้ชั่วคราวและติดต่อทันตแพทย์เพื่อปรับอุปกรณ์ 1 3

ปรับพฤติกรรมและลดสิ่งกระตุ้น

ในช่วงตื่น หากสังเกตว่าตัวเองขบฟันตอนทำงาน ให้พักกรามโดยปล่อยฟันบนและล่างแยกจากกันเมื่อไม่ได้เคี้ยว คลายไหล่ และหลีกเลี่ยงการเคี้ยวของแข็งหรือหมากฝรั่งต่อเนื่องเมื่อกรามกำลังเจ็บ การผ่อนคลายก่อนนอนและจัดเวลานอนให้สม่ำเสมอเป็นวิธีช่วยดูแลความเครียดและคุณภาพการนอน แต่ไม่ควรคาดหวังว่าจะรักษาการกัดฟันตอนหลับได้ด้วยตัวเอง 1 2

ลองสังเกตว่าการดื่มกาแฟหรือเครื่องดื่มคาเฟอีนช่วงเย็น การดื่มแอลกอฮอล์ หรือการพักผ่อนไม่พอสัมพันธ์กับอาการของตัวเองหรือไม่ การลดคาเฟอีนก่อนนอนและหลีกเลี่ยงแอลกอฮอล์ใกล้เวลานอนอาจช่วยคุณภาพการนอนโดยรวมได้ หากมีปัญหานอนไม่หลับหรือตื่นบ่อย ลองอ่านแนวทางแก้นอนไม่หลับและตื่นกลางดึกแล้วนอนต่อไม่ได้เพิ่มเติม

หากมีสัญญาณของภาวะหยุดหายใจขณะหลับหรือความผิดปกติอื่น แพทย์อาจประเมินและรักษาภาวะนั้นร่วมกัน ไม่ควรใช้เฝือกสบฟันหรือวิธีผ่อนคลายแทนการตรวจเมื่อมีกรนร่วมกับหยุดหายใจ การดูแลที่ตรงเหตุช่วยลดความเสี่ยงจากปัญหาการนอนที่อาจเกิดร่วมได้ 1 4

เด็กนอนกัดฟันควรทำอย่างไร

หากได้ยินเสียงลูกกัดฟันเป็นครั้งคราว ให้สังเกตว่ามีอาการปวด ตื่นกลางคืน ฟันสึกหรือบิ่น และมีผลต่อการกินหรือการนอนหรือไม่ หากเกิดบ่อยหรือมีอาการเหล่านี้ ควรปรึกษาทันตแพทย์เด็กเพื่อประเมินฟันและขากรรไกร ไม่ควรดุหรือตำหนิเด็ก เพราะการกัดฟันระหว่างหลับเป็นสิ่งที่ควบคุมไม่ได้ขณะนอน

อย่าใช้เฝือกสบฟันของผู้ใหญ่หรือซื้ออุปกรณ์มาใส่ให้เด็กเอง เนื่องจากฟันและขากรรไกรยังอยู่ระหว่างการเจริญเติบโต อุปกรณ์ที่ไม่เหมาะอาจรบกวนการสบฟันได้ ทันตแพทย์จะพิจารณาว่าจำเป็นต้องใช้อุปกรณ์หรือไม่ และเลือกวิธีตามวัยกับอาการของเด็ก 3

การนอนกัดฟันมีหลายรูปแบบและไม่ได้หมายความว่าฟันจะเสียหายทุกคน หากมีอาการหรือความเสียหาย การตรวจจากทันตแพทย์ช่วยให้รู้ว่าควรปกป้องฟันหรือดูแลขากรรไกรอย่างไร ส่วนการกรนร่วมกับช่วงหยุดหายใจควรได้รับการประเมินด้านการนอนโดยแพทย์ เนื้อหานี้เรียบเรียงโดยทีมงาน The Daily Mu จากแหล่งอ้างอิงด้านทันตกรรมและสุขภาพของไทย โดยไม่มีการอ้างว่าเขียนหรือตรวจทานโดยทันตแพทย์ และไม่ใช้แทนการตรวจรักษาเฉพาะบุคคล

🔗 อ่านต่อ: นอนกรนและภาวะหยุดหายใจขณะหลับ · นอนไม่หลับ หลับยาก แก้ยังไง · หยุดคิดมากก่อนนอน · ตื่นกลางดึกแล้วนอนต่อไม่ได้